Stress heb je nodig. De kunst is ermee omgaan!
“Waarom spanning soms precies is wat je nodig hebt.”
Je kent het misschien wel. Over een halfuur moet je iets belangrijks presenteren en ineens ben je een stuk scherper dan eerder die ochtend. Je voelt spanning in je lijf, bent alerter en hebt weinig aandacht meer voor alles wat er om je heen gebeurt. Of je hebt straks een gesprek waar je al een paar dagen tegenaan hikt. Terwijl je normaal gesproken van alles tegelijk doet, ben je nu vooral bezig met dat ene gesprek. Je denkt na over wat je wilt zeggen, welke vragen je wilt stellen en wat voor jou belangrijk is.
Je lichaam lijkt prima door te hebben: dit doet ertoe.
We noemen dat al snel stress. En omdat stress zo’n negatieve lading heeft gekregen, denken we vervolgens dat we die spanning moeten verminderen. Rustig worden, ontspannen, even ademhalen.
Maar is dat altijd nodig?
Soms heb je die extra scherpte gewoon nodig
Een stressreactie is niet alleen een vervelende lichamelijke reactie. Wanneer er iets van je gevraagd wordt, bereidt je lichaam zich voor om in actie te komen. Je wordt alerter, er komt energie beschikbaar en je aandacht richt zich sterker op wat op dat moment belangrijk is.
Dat kan behoorlijk handig zijn. Voor een belangrijk gesprek heb je misschien helemaal geen behoefte aan dezelfde ontspannen toestand als op een vrije zondagochtend met een kop koffie. Je wilt scherp zijn, goed luisteren en reageren op wat er gebeurt. Ook voor een deadline, presentatie of ingewikkelde taak kan die extra alertheid goed van pas komen.
Niet omdat stress per definitie goed is, maar omdat je stressreactie een functie heeft. Toch reageren we op spanning vaak alsof er iets misgaat. We voelen ons hart sneller kloppen of merken onrust in ons lijf en denken: ik moet rustiger worden. Terwijl je ook kunt denken: blijkbaar maakt mijn lichaam zich klaar voor wat er zo gaat gebeuren.
Moet je dan altijd maar doorgaan?
Nee: en daar zit precies de nuance. Dat stress functioneel kan zijn, betekent niet dat meer stress automatisch beter is. De spanning die je eerst helpt om scherp te zijn, kan ook een punt bereiken waarop je merkt dat het niet meer prettig werkt. Je wordt gejaagd, verliest het overzicht, kunt moeilijker schakelen of merkt dat de spanning vooral energie begint te kosten.
Waar dat punt ligt, verschilt. Wat voor jou tijdens een bekende presentatie prima werkt, kan heel anders voelen wanneer je voor een nieuwe directie staat en er veel van het gesprek afhangt. Een strakke maar haalbare deadline kan je scherp maken, terwijl een deadline waarvan je vooraf al weet dat die onhaalbaar is vooral onrust geeft.
Er bestaat dus geen standaard hoeveelheid spanning die voor iedereen goed is.
Veel interessanter is dat je leert herkennen wat er bij jou gebeurt.
Wat heb ik nú nodig?
Misschien is dat de vraag die we vaker mogen stellen wanneer we stress ervaren.
Niet automatisch: hoe krijg ik dit weg?
Maar: wat vraagt deze situatie van mij?
Heb je over tien minuten een belangrijk gesprek en merk je dat de spanning je scherp maakt? Dan hoef je misschien helemaal niets op te lossen, gebruik die energie. Merk je dat de spanning zo hoog oploopt dat je niet meer goed kunt nadenken of reageren? Dan vraagt het moment iets anders en kan het helpen om terug te schakelen.
Daar zit voor mij de kunst van omgaan met stress. Niet iedere stressreactie willen verminderen, maar leren herkennen wat de spanning met je doet en wat op dat moment helpend is. Heb je die extra alertheid nodig? Gebruik haar dan. Merk je dat de spanning je begint te hinderen? Dan is het tijd om te schakelen.
En als die inspanning voorbij is, mag de spanning natuurlijk ook weer zakken. Want een systeem dat goed kan focussen/stressen als het nodig is, heeft er weinig aan als het daarna vergeet te herstellen.
Afsluiter met een knipoog
Dus voel je vlak voor een belangrijke presentatie je hart wat sneller kloppen? Misschien hoef je niet meteen te denken: hoe krijg ik dit weg?
Je lichaam heeft waarschijnlijk prima begrepen dat er iets belangrijks gaat gebeuren. Gebruik die extra scherpte gerust als ze je helpt.
En als je drie uur later thuis nog steeds op standje presentatie staat, dan heeft je systeem de memo ‘klaar’ waarschijnlijk gemist.
Stress hoort erbij, je kan er maar beter handig in worden.
